KM02/2569 GRC ธรรมาภิบาลการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI Governance)

 Governing the Future: AI, Trust, and Accountability

(ธรรมาภิบาลแห่งอนาคต: AI, ความเชื่อมั่น, และความรับผิดชอบ)

► อบรมวันที่ 22 พฤศจิกายน 2568

► บรรยายโดยทีมผู้เชี่ยวชาญจากสมาคมผู้ตรวจสอบภายในแห่งประเทศไทย (สตท.)


สรุปธรรมาภิบาลการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI Governance)

1. อนาคตของ AI: ทางแยก (The Future of AI) 

►  อนาคตของ AI กำลังอยู่บนทางแยกใหญ่ 2 ทาง คือ

ยูโทเปีย (Utopia) 

ดิสโทเปีย (Dystopia) 

แบบ Star Trek

AI เป็นผู้ช่วยที่สร้างสรรค์และยกระดับมนุษย์ 

แบบ WALL-E

มนุษย์ไร้ความสามารถ เพราะพึ่งพา AI มากเกินไป 

 

2. ความท้าทายหลักของ Gen-AI 

► Gen-AI ก่อให้เกิดความเสี่ยงและความท้าทายที่สำคัญต่อสังคมและองค์กร ดังนี้

ความท้าทาย

แนวคิด/ตัวอย่าง

1. การว่างงานและการแทนที่แรงงาน

Job Displacement)

Gen AI สามารถทำงานที่ซับซ้อน (Cognitive Labor) เช่น การวิเคราะห์, การเขียนบทความ, หรือโค้ดพื้นฐาน ทำให้หลายอาชีพตกอยู่ในความเสี่ยง 

2. การแพร่กระจายข้อมูลเท็จและความวุ่นวาย (Disinformation & Deepfake)

AI สร้างข้อมูลเท็จ (Deepfake) ที่สมจริงอย่างรวดเร็วและราคาถูก ก่อให้เกิดความวุ่นวาย เช่น การปั่นป่วนตลาดหุ้นหรือการเลือกตั้ง 

3. อคติที่ถูกขยายผล
(
Amplified Bias and Discrimination)

AI เรียนรู้จากข้อมูลที่มีอคติเดิมในสังคม (Data Bias) ทำให้ผลลัพธ์ของ AI ตอกย้ำและขยายอคตินั้นออกไป (เช่น AI คัดเลือกงานปฏิเสธคนบางกลุ่ม) 

4. การสูญเสียทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ (Atrophy of Critical Skills)

การพึ่งพา AI มากเกินไปอาจทำให้มนุษย์สูญเสียทักษะการคิดวิเคราะห์และแก้ปัญหาในระยะยาว นำไปสู่อาการ Brain Rot (สมองฝ่อทางความคิด) 

5. ภัยคุกคามทางไซเบอร์ที่ซับซ้อน
(
Sophisticated Cyber Threats)

ผู้ไม่หวังดีใช้ Gen AI สร้างเครื่องมือโจมตีที่มีประสิทธิภาพสูงขึ้น เช่น อีเมลหลอกลวง (Spear Phishing) ที่แนบเนียน หรือการหาช่องโหว่ในระบบเร็วขึ้น 

6. ปัญหาลิขสิทธิ์/ทรัพย์สินทางปัญญา
(
Intellectual Property Crisis)

เกิดคำถามว่า "ใครคือเจ้าของ" ผลงานที่ AI สร้าง และ AI ละเมิดลิขสิทธิ์ของผลงานที่ใช้ในการฝึกฝนหรือไม่ 

7. การละเมิดความเป็นส่วนตัว
(
Privacy Violations)

AI ต้องการข้อมูลมหาศาล ซึ่งอาจรวมถึงข้อมูลส่วนบุคคลที่ละเอียดอ่อน หากพนักงานป้อนข้อมูลความลับบริษัทเข้าสู่ AI สาธารณะ ข้อมูลนั้นอาจรั่วไหลได้ 

8. การถ่างช่องว่างทางเศรษฐกิจ
(
Widening Economic Disparity)

บริษัทขนาดใหญ่มีข้อได้เปรียบสูงในการเข้าถึง AI ทรงพลัง ทำให้ธุรกิจขนาดเล็กตามไม่ทัน และประเทศยากจนจะเสียเปรียบในการแข่งขัน/เสี่ยงว่างงานสูงกว่า 

9. การขาดความรับผิดชอบ
(
Accountability and Liability Vacuum)

เมื่อ Gen AI ทำงานผิดพลาดและก่อให้เกิดความเสียหาย ใครคือผู้รับผิดชอบ? เช่น หาก AI ที่ช่วยแพทย์วินิจฉัยโรคให้คำแนะนำที่ผิดพลาด จนทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิต ใครคือผู้รับผิดชอบ? (แพทย์, โรงพยาบาล, บริษัทผู้พัฒนา AI, หรือตัว AI เอง?)

10. การสูญเสีย "ความเป็นมนุษย์"
(
Loss of Human Authenticity)

เมื่อโลกเต็มไปด้วยเนื้อหา, ศิลปะ, และการสื่อสารที่สร้างโดย AI อาจทำให้ให้ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ลดความหมายลง

3. ความรับผิดชอบต่อสิ่งที่ AI ทำ (Accountability & Liability) 

► ในทางกฎหมาย AI ยังไม่ถือเป็นนิติบุคคล ผู้รับผิดชอบมักเป็นมนุษย์หรือองค์กรที่อยู่เบื้องหลัง

  • ผู้ใช้งาน (User/Operator): รับผิดชอบหากใช้ AI ในทางที่ผิด หรือไม่ตรวจสอบผลลัพธ์ด้วยตนเอง (Human-in-the-loop) 
  • ผู้พัฒนา (Developer/Manufacturer): รับผิดชอบหากความผิดพลาดเกิดจากข้อบกพร่องในการออกแบบ หรือข้อมูลที่ใช้ฝึกอบรมไม่ถูกต้อง 
  • เจ้าของ/ผู้นำไปใช้ในเชิงพาณิชย์ (Deployer/Commercialize): รับผิดชอบภายใต้กฎหมายความรับผิดต่อผลิตภัณฑ์ที่ไม่ปลอดภัย 
  • ช่องว่างความรับผิด (Accountability gap): ในบางกรณี กฎหมายปัจจุบันยังไม่ชัดเจนหรือครอบคลุม ทำให้ไม่สามารถระบุผู้รับผิดชอบได้อย่างสมบูรณ์ 

4. สถานการณ์ในประเทศไทย: ปัญหาหลักฐานเท็จ 

  • กฎหมายยังไม่เฉพาะเจาะจง: กฎหมายไทยยังไม่มีบทบัญญัติที่กล่าวถึง "AI" หรือ "Deepfake" โดยตรง 
  • ขาดความเชี่ยวชาญ: เจ้าหน้าที่ยังขาดเครื่องมือและทักษะในการตรวจสอบ Deepfake ทำให้พิสูจน์ได้ยาก 

5. บทบาทของผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit - IA) ต่อ AI 

► ผู้ตรวจสอบภายในมีบทบาทสำคัญในการรับมือกับเทคโนโลยี AI

  • IA Governance : IA ต้องเตรียมพร้อมและมีทักษะ/มุมมองใหม่ๆ 
  • Risk & Control : บทบาทของ IA คือการประเมินความเสี่ยงและควบคุมภายในที่เกี่ยวข้องกับการใช้งาน AI 
  • Trust, Validation, & Data Security : ต้องเน้นตรวจสอบความน่าเชื่อถือของ AI, ความถูกต้องของผลลัพธ์ (Data Integrity) และความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล

เอกสารประกอบ

ดาวน์โหลด