หน่วยตรวจสอบภายใน

ความขัดแย้งทางผลประโยชน์ที่กรรมการจัดซื้อจัดจ้างต้องพึงระวัง

กรรมการจัดซื้อจัดจ้างมีบทบาทสำคัญในการรักษาความโปร่งใสและยุติธรรมในกระบวนการจัดซื้อขององค์กร ดังนั้น การระมัดระวังเรื่องความขัดแย้งทางผลประโยชน์ (Conflict of Interest) จึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง เพราะอาจนำไปสู่การตัดสินใจที่ไม่เป็นธรรม สร้างความเสียหายต่อองค์กร และส่งผลเสียต่อชื่อเสียงได้

ความขัดแย้งทางผลประโยชน์คืออะไร ?

คือ สถานการณ์ที่บุคคลหนึ่งอาจมีผลประโยชน์ส่วนตนที่อาจส่งผลหรือมีแนวโน้มจะส่งผลต่อการปฏิบัติหน้าที่ (เช่น กรรมการจัดซื้อจัดจ้าง) มีความเกี่ยวข้องไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อม กับคู่สัญญา ผู้เสนอราคา หรือบุคคลอื่น

ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องที่กำลังพิจารณา ซึ่งอาจส่งผลให้การตัดสินใจนั้น ไม่เป็นกลาง ไม่เป็นธรรม หรือขาดความโปร่งใส ซึ่งอาจกระทบต่อองค์กรหรือผลประโยชน์ทางราชการ

ตัวอย่างความขัดแย้งทางผลประโยชน์ที่อาจเกิดขึ้น

• กรรมการ เป็นสามี ภรรยา บุตร ญาติ เพื่อนสนิท ของผู้เสนอราคา
• กรรมการหรือคนในครอบครัว มีส่วนได้ส่วนเสียในบริษัทที่เสนอราคา เช่น เป็นผู้ถือหุ้น มีตำแหน่งบริหาร หรือได้รับค่าตอบแทน

• กรรมการเคยเป็น พนักงาน ของบริษัทที่เข้าร่วมประมูลในช่วงเวลาที่ผ่านมาไม่นาน

• กรรมการได้รับของขวัญ การบริการ การต้อนรับ หรือประโยชน์อื่นใดจากผู้เสนอราคา
• กรรมการนำข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างขององค์กรไปเปิดเผยหรือใช้เพื่อประโยชน์ส่วนตนหรือผู้อื่น เช่น การเปิดเผยข้อมูลราคาเสนอของคู่แข่งให้บริษัทอื่นทราบเพื่อได้เปรียบในการแข่งขัน

ทำไมต้องระวังความขัดแย้งทางผลประโยชน์ ?

• ปกป้องชื่อเสียงขององค์กรและบุคลากร : หากมีข้อสงสัยเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อน แม้จะไม่มีการทุจริตจริง ก็อาจทำให้ องค์กรเสียชื่อเสียง บุคลากรที่เกี่ยวข้องอาจถูกตรวจสอบ ดำเนินคดี หรือถูกลงโทษทางวินัย
• ป้องกันการทุจริตและคอร์รัปชัน  : ความขัดแย้งทางผลประโยชน์มักเป็น ช่องทางนำไปสู่การทุจริต เช่น เลือกบริษัทที่ไม่เหมาะสมเพื่อแลกกับผลประโยชน์ส่วนตัว ส่งผลเสียทั้งต่อองค์กร งบประมาณ และคุณภาพของงานหรือบริการ
• รักษาความโปร่งใส (Transparency) : หากมีความขัดแย้งทางผลประโยชน์ อาจทำให้การตัดสินใจไม่เป็นกลาง และเกิดการเอื้อประโยชน์ให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ซึ่ง บั่นทอนความยุติธรรมและความน่าเชื่อถือ ของกระบวนการทั้งหมด
• เสริมสร้างธรรมาภิบาล (Good Governance) การจัดการความขัดแย้งทางผลประโยชน์อย่างจริงจัง เป็นการส่งสัญญาณให้พนักงานทุกคนเห็นถึงความสำคัญของจริยธรรมและความซื่อสัตย์สุจริต ซึ่งจะช่วยสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่แข็งแกร่งและมีคุณธรรม
• เพื่อสร้างความเชื่อมั่นต่อสาธารณะ : ในภาครัฐ/องค์กรขนาดใหญ่ การจัดซื้อจัดจ้างที่โปร่งใสจะสร้าง ความเชื่อมั่นให้ประชาชน พันธมิตร หรือผู้ถือหุ้น ช่วยส่งเสริมภาพลักษณ์ที่ดี และความมั่นคงในระยะยาว
• ป้องกันปัญหาทางกฎหมาย กรรมการที่กระทำความผิด อาจต้องรับผิดทางวินัย ทางแพ่ง (ตาม พ.ร.บ. ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่) หรือทางอาญา (ตาม พ.ร.บ. ป.ป.ช. หรือกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้องกับการทุจริต)

แนวทางปฏิบัติป้องกันการเกิดความขัดแย้งทางผลประโยชน์ (สามารถศึกษาเพิ่มเติมได้ที่ KM 01/2567)

• จัดทำนโยบายและระเบียบที่ชัดเจน เกี่ยวกับการป้องกันความขัดแย้งทางผลประโยชน์ในการจัดซื้อจัดจ้าง และมีการสื่อสารให้กรรมการทุกคนรับทราบและเข้าใจ
• เปิดเผยข้อมูล  : กรรมการทุกคนควรมีหน้าที่ประกาศหรือเปิดเผยความขัดแย้งทางผลประโยชน์ที่อาจเกิดขึ้นได้ทันทีที่รับทราบ เช่น หากมีญาติหรือเพื่อนสนิทเป็นเจ้าของบริษัทที่เข้ามาเสนอราคา ควรแจ้งให้ที่ประชุมทราบและงดออกเสียงในการพิจารณาเรื่องนั้น
• งดเว้นการเข้าร่วมประชุมและแสดงความคิดเห็น : หากมีผลประโยชน์ขัดแย้งอย่างชัดเจน กรรมการผู้นั้นควรงดการเข้าร่วมการประชุม การอภิปราย และการลงคะแนนเสียงในเรื่องที่เกี่ยวข้องและบันทึกไว้เป็นหลักฐานการแจ้งและถอนตัว งดออกเสียง จากการปฏิบัติหน้าที่ เพื่อให้สามารถตรวจสอบได้ในภายหลัง
• ไม่ใช้อำนาจหน้าที่ในการพิจารณาจัดซื้อจัดจ้างเพื่อเอื้อประโยชน์แก่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง หรือเพื่อให้ตนเองได้รับผลประโยชน์โดยทางอ้อม
• การตรวจสอบและกำกับดูแล : ควรมีระบบการตรวจสอบและถ่วงดุลในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง เช่น การมีคณะกรรมการหลายคน การกำหนดอำนาจในการอนุมัติที่ชัดเจน และการตรวจสอบโดยหน่วยงานภายในหรือภายนอก
• การอบรมให้ความรู้: จัดการอบรมให้ความรู้แก่กรรมการจัดซื้อจัดจ้างเกี่ยวกับเรื่องจริยธรรม ความโปร่งใส และความขัดแย้งทางผลประโยชน์อย่างสม่ำเสมอ
• การรักษาความลับ: กรรมการต้องรักษาข้อมูลที่เป็นความลับขององค์กรและคู่ค้าอย่างเคร่งครัด
• การมีกลไกรับเรื่องร้องเรียน: จัดให้มีช่องทางสำหรับการร้องเรียนหรือแจ้งเบาะแสเกี่ยวกับการทุจริตหรือความขัดแย้งทางผลประโยชน์

การระมัดระวังและจัดการความขัดแย้งทางผลประโยชน์อย่างจริงจัง จะช่วยเสริมสร้างธรรมาภิบาลที่ดีในองค์กร สร้างความเชื่อมั่นให้กับทุกฝ่าย และทำให้กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างเป็นไปอย่างยุติธรรมและมีประสิทธิภาพสูงสุด