การประเมินต้นทุนอรรถประโยชน์ของน้ำตาเทียมที่มีโซเดียม ไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสียในผู้ป่วยที่มีภาวะตาแห้งรุนแรง
วัตถุประสงค์: เพื่อประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์และวิเคราะห์ผลกระทบด้านงบประมาณของน้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสียในผู้ป่วยที่มีภาวะตาแห้งรุนแรงในบริบทประเทศไทย
ระเบียบวิธีวิจัย: การศึกษานี้ประกอบด้วย การประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ และ การวิเคราะห์ผลกระทบด้านงบประมาณของน้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสียเมื่อใช้ร่วมกับการรักษามาตรฐาน (Standard of care) ในผู้ป่วยที่มีภาวะตาแห้งรุนแรง ด้วยแบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์โดยใช้มุมมองรัฐบาลและมุมมองทางสังคม มีกรอบเวลาการประเมินครอบคลุมช่วงเวลาตลอดชีวิตของผู้ป่วย (lifetime horizon) และ ระยะเวลาต่อรอบการวิเคราะห์ในแบบจำลอง (cycle length) เท่ากับ 2 เดือน โดยตัวแปรในแบบจำลอง ได้แก่ 1)ข้อมูลประสิทธิศักย์ของน้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสียมาจากการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ และการวิเคราะห์เชิงอภิมาน 2) ข้อมูลความน่าจะเป็นในการเปลี่ยนสถานะสุขภาพ และข้อมูลต้นทุนทางตรงที่เกี่ยวกับการแพทย์ (direct medical cost) มาจากการทบทวนเวชระเบียนย้อนหลัง (retrospective chart review) จากโรงพยาบาลที่เป็นพื้นที่ศึกษา 6 แห่ง ได้แก่ โรงพยาบาลศิริราช โรงพยาบาลเมตตาประชารักษ์ (วัดไร่ขิง) โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยนเรศวร ศูนย์การแพทย์ปัญญานันทภิกขุ ชลประทาน โรงพยาบาลราชวิถี และโรงพยาบาลนครปฐม 3) ส่วนข้อมูลต้นทุนทางตรงที่ไม่เกี่ยวกับการแพทย์ (direct non-medical cost) และข้อมูลอรรถประโยชน์ (เครื่องมือ EQ-5D-5L) มาจากการการสัมภาษณ์ ผู้ป่วยหรือผู้ดูแลที่มารับการรักษาในโรงพยาบาลพื้นที่การศึกษา 6 แห่ง
ผลการศึกษา: จากการประเมินต้นทุนอรรถประโยชน์พบว่าน้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสีย ทั้งชนิดความเข้มข้นสูงและต่ำ สามารถเพิ่มปีสุขภาวะ (Quality Adjusted Life Year, QALY) ได้ 0.18 ปี และมีต้นทุนส่วนเพิ่มการรักษาด้วยน้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสียตำรับความเข้มข้นสูง (0.28% - 0.30%) 43,177 บาท (ในมุมมองรัฐบาล) และ 37,955 บาท (ในมุมมองสังคม) และตำรับความเข้มข้นต่ำ (0.18% - 0.20%) 67,726 บาท (ในมุมมองรัฐบาล) และ 62,595 บาท (ในมุมมองสังคม) อัตราส่วนต้นทุนประสิทธิผลส่วนเพิ่ม (Incremental Cost-Effectiveness Ratio, ICER) ของการรักษาด้วยน้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสียตำรับความเข้มข้นสูง ร่วมกับการรักษามาตรฐานในมุมมองรัฐบาล คือ 237,610 บาทต่อปีสุขภาวะ และมุมมองทางสังคม คือ 208,873 บาทต่อปีสุขภาวะ และ ตำรับความเข้มข้นต่ำ อัตราส่วนต้นทุนประสิทธิผลส่วนเพิ่มในมุมมองรัฐบาล คือ 379,800 บาทต่อปีสุขภาวะ และ ในมุมมองทางสังคม คือ 351,028 บาทต่อปีสุขภาวะ เมื่อเปรียบเทียบกับเกณฑ์ความคุ้มค่าของประเทศไทยที่ 160,000 บาทต่อปีสุขภาวะ พบว่า น้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสีย ทั้ง 2 ชนิด ยังไม่มีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ ณ ราคาปัจจุบัน โดยในมุมมองทางสังคมตามบริบทของประเทศไทย ราคายาที่จะทำให้เกิดความคุ้มค่า คือ ราคาที่ลดลงลงร้อยละ 18 (เท่ากับ 26.08 บาทต่อ 1 มิลลิลิตร) สำหรับตำรับความเข้มข้นสูง และ ร้อยละ 46 (เท่ากับ 22.14 บาทต่อ 1 มิลลิลิตร) สำหรับตำรับความเข้มข้นต่ำ และเมื่อใช้ราคายาที่ทำให้เกิดความคุ้มค่ามาคำนวณผลกระทบด้านงบประมาณ กรณีมีการบรรจุน้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสียเข้าสู่บัญชียาหลักแห่งชาติ พบว่า ภาระงบประมาณส่วนเพิ่มปีละ 346 - 465 ล้านบาทต่อปี (1,382 ล้านบาทต่อ 5 ปี) สำหรับตำรับความเข้มข้นสูง และภาระงบประมาณส่วนเพิ่มปีละ 255 - 304 ล้านบาทต่อปี (1,877 ล้านบาทต่อ 5 ปี) สำหรับตำรับความเข้มข้นต่ำ
สรุปผลการศึกษา: การใช้น้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสียในผู้ป่วยที่มีภาวะตาแห้งรุนแรง ทุกความเข้มข้น สามารถเพิ่มอัตราการตอบสนองต่อการรักษาและลดระดับความรุนแรงของอาการตาแห้งได้ดีกว่าการรักษามาตรฐานในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีความคุ้มค่าในบริบทของประเทศไทย ณ ราคาปัจจุบัน ดังนั้นควรมีกระบวนการต่อรองราคายาภายใต้คณะอนุกรรมการพัฒนาบัญชียาหลักแห่งชาติก่อนการพิจารณาบรรจุเข้าสู่บัญชียาหลักแห่งชาติ ซึ่งพบว่าน้ำตาเทียมที่มีโซเดียมไฮยาลูโรเนตชนิดไร้สารกันเสีย ณ ราคาที่ทำให้เกิดความคุ้มค่าทุกตำรับ ภาครัฐจะต้องใช้งบประมาณเพิ่มขึ้นจากการรักษาในปัจจุบันประมาณ 255 - 465 ล้านบาทต่อปี
คณะผู้วิจัย
หน่วยวิจัยเพื่อขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพ
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
ภาควิชาจักษุวิทยา โรงพยาบาลศิริราช
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
ภาควิชาจักษุวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
สาขาวิชาจักษุวิทยา ศูนย์การแพทย์ปัญญานันทภิกขุ ชลประทาน
โรงพยาบาลเมตตาประชารักษ์ (วัดไร่ขิง)
กลุ่มงานจักษุวิทยา โรงพยาบาลราชวิถี
กลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลราชวิถี
กลุ่มงานจักษุวิทยา โรงพยาบาลนครปฐม