บทความสุขภาพ

อาหารสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวาน

ฝ่ายโภชนาการ โรงพยาบาลศิริราช
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล

 โรคเบาหวาน คืออะไร
         
โรคเบาหวาน เป็นโรคที่เกิดขึ้นเมื่อร่างกายไม่สามารถนำน้ำตาลกลูโคสในเลือดไปใช้ได้อย่างเหมาะสม ซึ่งอาหารที่รับประทายเข้าไปจะถูกเปลี่ยนเป้นกลูโคส ถ้ารับประทานอาหารมากเกินไป น้ำตาลที่นำไปใช้ได้ไม่หมดจะสะสมอยู่ในกระแสเลือดถ้ามีมากก็จะออกมาในปัสสาวะได้ เอ็มไซม์อินซูลิน ซึ่งสร้างจากตับอ่อนเป็นตัวการนำกลูโคสที่มีนี้เข้าเซลล์ เพื่อไปใช้เป็นพลังงาน ถ้าอินซูลินมีน้อยหรือตับอ่อน สร้างอินซูลินไม่เพียงพอ แต่ออกฤกธิ์ได้ไม่ดีทำให้ร่างกายใช้กลูโคสไม่ได้ จึงทำให้เกิดเป็นโรคเบาหวานขึ้น

อาการที่สำคัญ ของโรคเบาหวาน
         
1. ปัสสาวะบ่อย (อาจมีมดขึ้นบนปัสสาวะ)
          2. กระหายน้ำบ่อยและดื่มน้ำมาก
          3. อ่นเพลีย น้ำหนักลดลง และผอมลง ทั้ง ๆ ที่รับประทานมาก
          4. อาการแทรกซ้อนของเบาหวาน เช่น ตาพร่ามัว ชาตามปลายมือ ปลายเท้า แผลหายช้า ติดเชื้อง่าย โรคไต โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ ฯลฯ

หลักในการเลือกรับประทานอาหาร
          1. รับประทานอาการให้หลากหลายและมีความสมดุลของสารอาหาร รับประทานให้เป็นเวลา
          2. หลีกเลี่ยงของหวานและอาหารที่มีส่วนผสมของน้ำตาล
          3. รับประทานอาหารประเภทคาร์โบไฮเดรต ที่มีใยอาหารมากขึ้น
          4. รับประทานอาหารตามปริมาณที่นักกำหนดอาหารกำหนดไว้

อาหารที่ควรรับประทานต่อวัน
 
         - อาหารที่มีกากใยมาก เช่น ข้าวซ้อมมือ ขนมปัง ข้าวรำ
          - พืชที่ให้พลังงานน้อย เช่น ผักใบทุกชนิด

อาหารที่ควรลด
         
- ผลไม้รสหวานจัด เช่น กล้วย สับปะรด ทุเรียน ฯลฯ โดยรับประทานให้น้อยลง

อาหารที่ควรงด
          - อาหารที่มีรสหวานจัด ขนมหวาน น้ำตาลทุกชนิด
          - ผลไม้รสหวานจัด เช่น ทุกเรียน น้ำหวาน ลูกอม น้ำอดลม

อาหารแลกเปลี่ยน
         
คืออาหารที่ผู้ป่วยสามารถเลือกกินและทดแทนกันได้ใน 1 วัน แบ่งออกเป็น 6 หมวด ได้แก่
 1. หมวดข้าว แป้ง ขนมปัง
         
หมวดนี้ 1 ส่วน ให้พลังงาน 80 กิโลแคลอรี่ ได้แก่
                    - ข้าวสวย/ข้าวเหนียว 1 ทัพพีเล็ก (1/3 ถ้วย)
                    - ข้าวต้ม 2 ทัพพีเล็ก
                    - ขนมจีน 1 ½ จับ
                    - ก๋วยเตี๋ยว วุ้นเส้น 1 ทัพพี (1/2 ถ้วย)

2. หมวดเนื้อสัตว์
         
ควรรับประทานเนื้อสัตว์ไม่ติดมัน 1 ส่วน จะให้พลังงาน 55 กิโลแคลอรี่
                    - ปลาต่าง ๆ 30 กรัม (เท่ากับเบื้อปลาทูขนาดกลางครึ่งซีก)
                    - ปลาหมึก (ขนาด 5 นิ้ว) 1 ตัว
                    - เนื้อปู 4 ช้อนโต๊ะ (60 กรัม)
                    - กุ้งแห้ง 1 ช้อนโต๊ะ (10 กรัม)
                    - ลูกชิ้น 6 ลูก
                    - เนื้อไก่ไม่ติดมัน 2 ช้อนโต๊ะ (30 กรัม)
                    - เนื้อหมูไม่ติดมัน 2 ช้อนโต๊ะ (30 กรัม)
                    - ไข่ขาว 3 ฟอง
                    - เต้าหู้ขาวหลอด ½ อัน (100 กรัม)

3. หมวดผัก
         
หมวดนี้ 1 ส่วนให้พลังงาน 25 กิโลแคลอรี่ โดยปกติผัก 1 ส่วน จะเท่ากับผักดิบ 1 ถ้วยหรือผักสุก ½ ถ้วย ควรรับประทานให้หลากหลายใน 1 วัน โดยเฉพาะผักใบเขียว – ขาว ทุกชนิด

4. หมวดผลไม้
         
หมวดนี้ 1 ส่วน จะให้พลังงาน 60 กิโลแคลอรี่ เช่น
                    มะม่วงสุก ½ ผลเล็ก
                    มะม่วงดิบ 1 ผลเล็ก
                    มะละกอ 6 ชิ้นคำ
                    สับปะรด 6 ชิ้นคำ
                    แตงโม 10-12 ชิ้นคำ
                    ฝรั่ง 1 ผลเล็ก
                    ชมพู่ 2 ผล
                    เงาะ 4 ผล
                    องุ่น 15 ผลเล็ก
                    แคนตาลูป 1/3 ผล

5. หมวดนม
         
หมวดนี้ให้พลังงานแตกต่างตามชนิดของนม หลีกเลี่ยงนมหวานทุกชนิด
                    - นมเต็มไขมัน (whole milk) 240 C.C. ให้พลังงาน 150 กิโลแคลอรี่
                    - นมจืดไขมันเต็ม (นม ยู เอช ที หรือนมสดพาสเจอไรส์) 1 กล่อง 240 C.C.
                    - นมจืดพร่องไขมัน (นม ยู เอช ที หรือนมสดพาสเจอไรส์) 1 กล่อง 240 C.C.
                    - นมขาดไขมัน (non-fat-milk) สกัดไขมันออกเกือบหมด ให้พลังงาน 90 กิโลแคลอรี่
          ผู้ป่วยเบาหวาน ควรดื่มนมสดพร่องมันเนย หรือขาดมันเนย เพื่อหลีกเลี่ยงไขมันในนมหรือในกรณรที่มีไขมันในเลือดสูง

6. หมวดไขมัน
         
อาหารหมวดนี้ 1 ช้อนชา ให้พลังงาน 45 กิโลแคลอรี่ ควรหลีกเลี่ยง ไขมันในเนื้อสัตว์ และกะทิ เพื่อลดไขมันและโคเลสเตอรอล
                    - เนยเทียม (มาร์การีน)  1 ช้อนชา
                   - มายองเนส 1 ช้อนชา
                    - น้ำมันพืช (งา ถั่วเหลือง รำข้าว) 1 ช้อนชา
                    - น้ำสลัด 1 ช้อนโต๊ะ

ตัวอย่างอาหารใน 1 วัน ประมาณ 1500 กิโลแคลอรี่
 อาหารเช้า      ข้าวต้มไก่ ฝรั่ง
                   
ข้าว  2 ½ ทัพพี
                    เนื้อไก่ต้มสุก 4 ช้อนโต๊ะ
                    กระเทียมเจียว  1 ½ ช้อนชา
                    ต้นหอมผักชี  ตามต้องการ
                    ฝรั่ง  1 ผลเล็ก
                    นมสดพร้องมันเนย  1 แก้ว 240 C.C.

อาหารกลางวัน ข้าวผัดปูใส่ไข่ พุทรา
                    ข้าวสวย  3 ทัพพี
                    เนื้อปู  2 ช้อนโต๊ะ
                    ไข่ 1 ฟอง
                    น้ำมัน 2 ช้อนชา
                    แตงกวา, มะเขือเทศ, ต้นหอม  ตามต้องการ
                    พุทรา  3  ผล

อาหารเย็น       ข้าว + แกงส้มรวมมิตรกุ้ง + ไก่ผัดกระเพรา + ส้มโอ
                   
ข้าวสวย  3 ทัพพี
                    ผักกากขาว, ถั่วฝักยาว, ผักกระเฉด, ใบกระเพรา ตามต้องการ
                    กุ้ง  4  ตัว
                    ไก่  2 ช้อนโต๊ะ
                    น้ำมัน  2 ช้อนชา
                    ส้มโอ  2-3 กลีบ

เอกสารประกอบ

ดาวน์โหลด