เนื้องอกต่อมลูกหมาก
สาขาวิชาศัลยศาสตร์ยูโรวิทยา ภาควิชาศัลยศาสตร์
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
ต่อมลูกหมาก (prostate gland) เป็นอวัยวะที่พบได้ในเพศชาย ตั้งอยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะส่วนต้น มีบทบาทสำคัญต่อทั้งทางเดินปัสสาวะและระบบสืบพันธุ์เพศชาย
ผู้ป่วยที่เป็นเนื้องอกต่อมลูกหมาก มักพบในผู้ป่วยที่อายุมาก และมีความผิดปกติของการปัสสาวะได้แก่ ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะต้องเบ่ง หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด โดยเนื้องอกต่อมลูกหมากแบ่งออกเป็น ต่อมลูกหมากโต และมะเร็งต่อมลูกหมาก อย่างไรก็ตามอาการทางคลินิกไม่สามารถแยกภาวะทั้งสองได้โดยเด็ดขาด จำเป็นต้องอาศัยการตรวจร่างกายโดยการคลำต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (Digital rectal examination) การตรวจเลือดคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมากด้วย PSA (Prostate specific antigen) การตรวจทางคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) หรือการตรวจชิ้นเนื้อต่อมลูกหมาก (prostate biopsy)
1. ต่อมลูกหมากโต (Benign prostate hyperplasia)
โรคต่อมลูกหมากโตพบได้ในผู้ชายที่มีอายุตั้งแต่ 40 ปีขึ้นไป ผู้ป่วยสามารถมาด้วยอาการปัสสาวะบ่อย (irritative symptoms) หรือปัสสาวะลำบาก (voiding symptoms) โดยการรักษา ได้แก่ การปรับพฤติกรรมการปัสสาวะ, การรักษาด้วยยา (Medication therapy) และการรักษาด้วยการผ่าตัด (surgical therapy) ซึ่งในปัจจุบันมีการผ่าตัดที่หลากหลายมากขึ้นได้แก่ การคว้านต่อมลูกหมาก (Transurethral resection of prostate) การตัดต่อมลูกหมากด้วย laser (Holmium enucleation of prostate) และการเผาต่อมลูกหมากด้วยไอน้ำ (Rezum)
2. มะเร็งต่อมลูกหมาก (Carcinoma of prostate)
เป็นมะเร็งที่พบได้บ่อยที่สุดในเพศชาย สามารถคัดกรองได้ด้วยการคลำต่อมลูกหมากทางทวารหนักและการตรวจค่า PSA ซึ่งแนะนำให้เริ่มในผู้ชายที่อายุตั้งแต่ 45 ปีขึ้นไป โดยแบ่งออกเป็นสองระยะเป็นหลักได้แก่ ระยะลุกลามและระยะไม่ลุกลาม
2.1 มะเร็งต่อมลูกหมากระยะลุกลาม
โดยส่วนใหญ่มะเร็งต่อมลูกหมากจะมีการแพร่กระจายไปที่บริเวณต่อมน้ำเหลืองบริเวณอุ้งเชิงกรานและกระดูก ซึ่งหากมีการลุกลามแล้วจะรักษาด้วยการยับยั้งฮอร์โมนเพศชายเป็นหลัก (androgen deprivation therapy) และอาจมีการให้ยาเคมีบำบัดร่วมด้วย
2.2 มะเร็งต่อมลูกหมากระยะไม่ลุกลาม
หากยังไม่มีการแพร่กระจายไปยังบริเวณอื่น การรักษามะเร็งต่อมลูกหมากสามารถทำได้โดยการติดตามอย่างใกล้ชิด (active surveillance) การฉายรังสี (Radiotherapy) หรือการผ่าตัดต่อมลูกหมากทั้งหมด (Radical prostatectomy) ซึ่งขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค โดยในปัจจุบันการผ่าตัดสามารถทำได้ตั้งแต่การผ่าตัดเฉพาะที่ (Focal therapy) การผ่าตัดด้วยการส่องกล้อง (laparoscopic surgery) ไปจนถึงการผ่าตัดโดยการใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด (Robotic surgery)
