เมื่อลูกเป็นสาวเร็ว...

เมื่อลูกเป็นสาวเร็ว

อ.พญ.ไพรัลยา สวัสดิ์พานิช
Faculty of Medicine Siriraj Hospital
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

            เนื่องจากปัจจุบัน ภาวะโภชนาการและสุขภาพอนามัยของเด็กดีขึ้นกว่าในอดีต เด็กมีแนวโน้มเป็นสาวเร็วขึ้น ผู้ปกครองมีคำถามหลายอย่างให้กับกุมารแพทย์ โดยเฉพาะ "ลูกดิฉันจะเตี้ยหรือไม่ ถ้าเขาเป็นสาวเร็วเกินไป" ซึ่งสามารถอธิบายเกี่ยวกับภาวะดังกล่าวได้พอสังเขป ดังนี้
อย่างไรจึงเรียกว่าเด็กหญิงเป็นสาวเร็ว  โดยทั่วไปถ้าเด็กหญิงไทยมีหน้าอกก่อนอายุ 8 ปี ถือว่าเด็กหญิงคนนั้นเป็นสาวเร็วกว่าปกติ

รู้จักกลไกการเข้าสู่วัยสาว
            อวัยวะสำคัญที่ควบคุมการเข้าสู่วัยสาวได้แก่ต่อมใต้สมองและรังไข่ ต่อมใต้สมองทำหน้าที่หลั่งฮอร์โมน (gonadotropins) ภายใต้การควบคุมจากสารชีวเคมีต่าง ๆ ในสมอง ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดว่าปัจจัยอะไรแน่ที่เป็นตัวกระตุ้นสารชีวเคมีต่าง ๆ เหล่านี้ ฮอร์โมน (gonadotropins) จากต่อมใต้สมองจะมากระตุ้นรังไข่ในเด็กหญิงให้ผลิตฮอร์โมนเพศหญิงที่เรารู้จักกันดีคือ "เอสโตรเจน"

ผลของฮอร์โมนเอสโตรเจนต่อร่างกายและจิตใจ
           1. ทำให้ร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงพัฒนาเป็นสาว มีหน้าอก, มีขนาดมดลูกโตขึ้น และเยื่อบุมดลูกหนาขึ้น
           2. ทำให้ส่วนสูงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่ในขณะเดียวกันอายุกระดูกจะเร็วกว่าอายุจริง ทำให้หยุดการเจริญเติบโตเร็วกว่าเด็กที่เป็นสาวช้า
           3. ทำให้ความหนาแน่นของกระดูกเพิ่มขึ้น
           4. ทำให้มีอารมณ์และจิตใจแปรปรวน

การเปลี่ยนแปลงทางร่างกายเมื่อเข้าสู่วัยรุ่น
            การเปลี่ยนแปลงอันดับแรกสุดคือการมีหน้าอก เด็กหญิงมักมีประจำเดือนภายในระยะเวลา 2 ปีหลังจากมีหน้าอก ในช่วง 2 ปีแรกของการมีประจำเดือนเป็นเรื่องปกติที่ประจำเดือนอาจมาไม่สม่ำเสมอเนื่องจากร่างกายกำลังอยู่ในระยะปรับตัว อายุเฉลี่ยของเด็กหญิงไทยที่มีประจำเดือนครั้งแรกคืออายุประมาณ 13 ปี

ปัจจัยที่มีผลต่อการเข้าสู่วัยรุ่น
           1. กรรมพันธุ์ ถ้าพ่อแม่เข้าสู่วัยรุ่นเร็ว ลูกก็มีแนวโน้มเป็นสาวเร็ว
           2. ภาวะโภชนาการ เด็กที่ผอมมากมักเป็นสาวช้า เด็กที่อ้วนปานกลางมักเป็นสาวเร็ว
           3. การออกกำลังกาย
           4. โรคภัยไข้เจ็บ โรคเรื้อรังทำให้เป็นสาวช้า
           5. ฮอร์โมน

เมื่อใดควรมาพบแพทย์
            เด็กหญิงที่มีหน้าอกก่อนอายุ 8 ปี สมควรจะมาพบกุมารแพทย์แต่เนิ่น ๆ เพื่อจะได้รับการประเมินดังต่อไปนี้
           1. ได้รับการหาสาเหตุที่ทำให้เข้าสู่วัยสาวเร็วกว่าปกติ ส่วนใหญ่เกิดจากต่อมใต้สมองส่งสัญญาณมากระตุ้นรังไข่ก่อนวัยอันควร ไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด ส่วนน้อยเกิดจากโรคหรือภาวะผิดปกติของรังไข่เอง หรือพยาธิสภาพของต่อมใต้สมอง
           2. ควรได้รับการประเมินถึงความจำเป็นในการรักษา เพื่อการชะลอการเข้าสู่วัยรุ่น
ยาฮอร์โมนสังเคราะห์ที่ใช้ได้ผลดีในการยับยั้ง หรือชะลอการเข้าสู่วัยรุ่นได้แก่ GnRH
agonist เป็นยาฉีดเข้ากล้ามเนื้อต้องฉีดทุก 4 อาทิตย์

จุดประสงค์ในการรักษา
           1. ยับยั้งหรือชะลอไม่ให้อายุกระดูกล้ำหน้าไปกว่าอายุจริงมาก เพื่อหวังผลให้ผู้ป่วยมีความสูงสุดท้ายตอนเป็นผู้ใหญ่เพิ่มขึ้น
           2. ลดปัญหาทางด้านจิตใจและพฤติกรรมที่เกิดจากสภาพร่างกายเป็นสาวเร็ว
ทั้งนี้กุมารแพทย์ทางต่อมไร้ท่อและเมตาบอลิสมจะเป็นผู้ประเมินความจำเป็นในการรักษาและให้ข้อมูลกับผู้ปกครองอย่างละเอียด ความจำเป็นในการรักษาผู้ป่วยแต่ละคนมีมากน้อยแตกต่างกันทั้งนี้ ขึ้นกับปัจจัยหลายอย่างได้แก่ อายุที่ผู้ป่วยเริ่มเข้าสู่วัยรุ่น, ความสูงสุดท้ายตอนเป็นผู้ใหญ่ที่สามารถประเมินได้จากอายุกระดูก, สภาวะทางอารมณ์, สติปัญญา และสภาพแวดล้อมต่าง ๆ

           สรุปได้ว่า เด็กหญิงที่เข้าสู่วัยสาวก่อนอายุ 8 ปี ควรได้รับการตรวจและวินิจฉัยจากกุมารแพทย์แต่เนิ่น ๆ ค่ะ สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่หน่วยต่อมไร้ท่อและเมตาบอลิสม ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล โทร. 0-2419-8888 ต่อ 5676 ในวัน เวลาราชการ