มะเร็งของอวัยวะสืบพันธุ์สตรีที่พบบ่อย ตอนที่ 2

มะเร็งของอวัยวะสืบพันธุ์สตรีที่พบบ่อย (ตอนที่ 2)

รศ.นพ.มงคล  เบญจาภิบาล
ภาควิชาสูติศาสตร์นารีเวชวิทยา

Faculty of Medicine Siriraj Hospital
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก
            ในประเทศไทย  พบได้บ่อยเป็นอันดับ 3 ของมะเร็งอวัยวะสืบพันธุ์สตรี  รองจากมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งรังไข่  โดยพบประมาณ 3 คนต่อ 100,000 คน  ในประเทศสหรัฐอเมริกา  และประเทศยุโรปบางประเทศ  พบมะเร็งชนิดนี้เป็นอันดับ 1 ของมะเร็งอวัยวะสืบพันธ์สตรี  มะเร็งชนิดนี้มักพบในสตรีสูงอายุ  โดยเฉพาะสตรีในวัยใกล้หมดระดูหรือหมดระดูแล้ว
            มีข้อมูลสนับสนุนว่า  มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกมีความสัมพันธ์อย่างยิ่งกับฮอร์โมนเพศหญิงที่เรียกว่า เอสโตรเจน  เยื่อบุโพรงมดลูกที่ถูกกระตุ้นด้วยฮอร์โมนชนิดนี้เพียงอย่างเดียวเป็นเวลานาน ๆ  จะเปลี่ยนแปลงเป็นมะเร็งในที่สุด  ดังนั้นปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งชนิดนี้  คือ  การที่ฮอร์โมนเอสโตรเจนอยู่ในร่างกายเป็นจำนวนมาก  และเป็นเวลานาน  โดยอาจจะได้รับจาการรับประทานยาออร์โมนอย่างผิดวิธี  หรือ  บางภาวะของร่างกาย  เช่น  ภาวะอ้วน  จะมีการสร้างฮอร์โมนชนิดนี้มากกว่าปกติ
            อาการที่พบบ่อยที่สุดของผู้ป่วยมะเร็งเยื่อโพรงบุมดลูก  คือ  อาการเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด  โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสตรีวัยใกล้หมดระดู  หรือวัยหมดระดู
            การวินิจฉัยมะเร็งเยื่อบุมดลูก  ทำได้โดยการขูดมดลูกเพื่อนำเอาเยื่อบุโพรงมดลูกส่งตรวจทางพยาธิวิทยา  ปัจจุบันยังไม่มีวิธีการตรวจกรองมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกที่แม่นยำพอที่จะนำมาใช้ในสตรีทั่วไปที่ไม่มีอาการผิดปกติ  อย่างไรก็ดี  ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมาพบแพทย์เร็ว  เมื่อมีอาการเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด  ทำให้สามารถวินิจฉัยโรคได้ในระยะเริ่มต้น

            การผ่าตัดเป็นการรักษาหลักของมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก  ผู้ป่วยส่วนหนึ่งที่มีความเสี่ยงสูงต่อการกลับเป็นซ้ำ  หรือเสี่ยงต่อการกระจายของโรคหลังการผ่าตัด  จะได้รับการักษาต่อด้วยรังสีรักษา  ดังได้กล่าวแล้วข้างต้น  ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักจะอยู่ในระยะเริ่มต้นเมื่อได้รับการวินิจฉัยโรค  ผู้ป่วยโรคมะเร็งชนิดนี้จึงมีพยากรณ์โรคค่อนข้างดี

มะเร็งรังไข่
            ในประเทศไทย  พบบ่อยเป็นอันดับ ของมะเร็งในสตรีไทย  โดยพบประมาณ 4.5 คนต่อ 100,000 คน  รองจากมะเร็งปากมดลูก  ตับ  เต้านม  ปอด และมะเร็งช่องปาก  อย่างไรก็ตามจัดเป็นมะเร็งที่มีอัตราการตายสูง  เนื่องจากประมาณสามในสี่ของผู้ป่วยมะเร็งรังไข่จะอยู่ในระยะลุกลามเมื่อวินิจฉัยโรคได้ครั้งแรก  ในประเทศไทยที่พัฒนาแล้ว เช่น  สหรัฐอเมริกาหรือประเทศทางยุโรปบางประเทศ  มะเร็งที่มีอัตราการตายสูงที่สุดของมะเร็งอวัยวะสืบพันธุ์สตรี
            ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่นอนของการเกิดมะเร็งรังไข่  แต่เชื่อว่าสัมพันธ์กับจำนวนครั้งของการมีไข่ตกในแต่ละรอบเดือนของสตรี  ดังนั้นจะพบบ่อยขึ้นในสตรีที่เริ่มมีระดูครั้งแรกเมื่ออายุน้อย  และหมดระดูเมื่ออายุมาก  ในสตรีกลุ่มนี้จะมีการไข่ตกเป็นระยะเวลานาน  นอกจากนี้ยังพบได้บ่อยในสตรีที่มีมีบุตร  หรือมีบุตรยาก  แต่ลดอุบัติการณ์จะลดลงในสตรีที่ใช้ยาเม็ดคุมกำเนิด  เนื่องจากจำนวนครั้งของการมีไข่ตกลดลง
            ผู้ป่วยอาจจะมาด้วยเรื่องปวด  แน่น  อึดอัดท้อง  หรือคลำพบก้อนในท้อง และบ่อยครั้งที่อาการปวดท้องแน่นท้องไม่เฉพาะเจาะจง  อาจคล้ายกับโรคทางเดินอาหารผิดปกติ  ทำให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาเกี่ยวกับโรคทางเดินอาหารผิดปกติเป็นเวลานาน  ก่อนจะตรวจพบว่าอาการดังกล่าวเกิดจากมะเร็งรังไข่
 ปัจจุบันยังไม่มีการตรวจกรองของมะเร็งรังไข่ที่เป็นที่ยอมรับว่าได้ผลดี  และได้ผลคุ้มค่าเหมือนการตรวจกรองของมะเร็งปากมดลูก  ดังนั้นในปัจจุบันการตรวจกรองที่ดีที่สุดในสตรีทั่วไป  คือการตรวจภายในประจำปี  ซึ่งในรายที่สงสัยสามารถใช้การตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง หรือเจาะเลือดดูสารบางอย่างที่สร้างจากมะเร็งไข่
            การผ่าตัดเป็นการรักษาหลักของมะเร็งรังไข่  ผู้ป่วยส่วนมากมักได้รับการรักษาต่อด้วยยาเคมีบำบัดเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ  การรักษาจะได้ผลดีในกรณีที่เป็นมะเร็งรังไข่ระยะเริ่มแรก  แต่ส่วนใหญ่ของผู้ป่วยมักอยู่ในระยะลุกลามเมื่อวินิจฉัยโรคครั้งแรก  ทำให้การรักษาโรคนี้ได้ผลที่ไม่ดี