การดูแลผู้ป่วยเด็กที่มีปานแต่กำเนิดร่วมกันของแพทย์จากสหสาขาวิชาชีพ เด็กที่มีปานดำและปานแดงแต่กำเนิด เด็กที่มีปานดำและปานแดงแต่กำเนิด ซึ่งพบร่วมกับการเกิดต้อหินที่ตาข้างขวา

คลินิกปานแต่กำเนิด (Birthmark Clinic)

คลินิกปานแต่กำเนิด (Birthmark Clinic)

ศ.นพ.วรพงษ์ มนัสเกียรติ
ประธานคณะกรรมการคลินิกปานกำเนิด โรงพยาบาลศิริราช

Faculty of Medicine Siriraj Hospital
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

ปานแต่กำเนิดเป็นปัญหาหนึ่งที่พบบ่อยในเด็กแรกเกิด ปานมักเริ่มปรากฏตั้งแต่แรกเกิดหรืออาจเริ่มสังเกตเห็นในขวบปีแรก ปานแต่กำเนิดมีทั้งปานดำ ปานแดง เนื้องอกของระบบทางเดินน้ำเหลือง ซึ่งมีอาการแสดงแตกต่างกันไปตามชนิดและตำแหน่งของปาน ปัญหาและสภาพการปฏิบัติงานเดิมก่อนที่จะริเริ่มการจัดตั้งคลินิกปานแต่กำเนิด คือ ความล่าช้าในการเข้าถึงกลุ่มแพทย์หลายสหสาขาวิชาชีพเพื่อเริ่มต้นรับการรักษา จนผู้ป่วยบางรายได้เริ่มต้นรับการรักษาช้าเกินไป ทำให้ได้ผลการรักษาที่ไม่ดีเท่าที่ควรและหรือเกิดการขยายตัวของปานส่งผลให้การรักษายากขึ้นและเสียค่าใช้จ่ายมากขึ้น

ปานแต่กำเนิดบางชนิด ไม่ใช่เป็นภาวะผิดปกติเฉพาะที่ผิวหนังเพียงอย่างเดียว แต่อาจมีความผิดปกติของระบบหลอดเลือด ระบบน้ำเหลือง ระบบประสาท ระบบการมองเห็น และหรือกล้ามเนื้อร่วมด้วย ดังนั้น ขั้นตอนการรักษาเด็กที่มีปานแต่กำเนิดจึงเกี่ยวข้องกับแพทย์เฉพาะทางหลายสาขา อาทิ ตจกุมารแพทย์ ตจศัลยแพทย์ กุมารศัลยแพทย์ จักษุแพทย์ และรังสีแพทย์ เป็นต้น ผู้ป่วยเด็กที่มีปานแต่กำเนิดส่วนใหญ่เป็นเด็กเล็กที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ ฉะนั้นกลุ่มผู้ที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาปานแต่กำเนิด จึงไม่ได้เป็นเฉพาะตัวเด็กที่เป็นผู้ป่วยเองเท่านั้น แต่ยังเป็นผลกระทบถึงบิดามารดา ผู้ปกครอง และญาติพี่น้องของผู้ป่วย

เมื่อผู้ปกครองพาผู้ป่วยมารับการตรวจรักษาโดยเฉพาะในครั้งแรก มักไม่ทราบว่าจะไปเริ่มต้นตรวจที่แผนกใด ทำให้ต้องเสียเวลาเสาะหาแพทย์เฉพาะสาขาเพื่อเป็นเจ้าของไข้ นอกเหนือจากนั้นผู้ปกครองยังอาจต้องพาผู้ป่วยตระเวนไปขอรับการปรึกษาแพทย์เฉพาะทางหลายสาขาที่เกี่ยวข้องกับปัญหาของผู้ป่วยเพื่อขอรับการตรวจร่างกายเพิ่มเติม การตรวจทางห้องปฏิบัติการและทางรังสีวิทยาเพื่อการวินิจฉัยและการวางแผนการรักษา ซึ่งบ่อยครั้งต้องอาศัยการประชุมหารือร่วมกันระหว่างแพทย์เฉพาะทางทุกสาขาเพื่อทำการลงความเห็นและทำการรักษาร่วมกัน เป็นสิ่งที่เป็นไปได้ยากที่ผู้ป่วยจะสามารถรับการตรวจจากแพทย์หลายแผนกให้เสร็จในวันเดียวกัน และที่ยากกว่านั้นคือการที่จะนัดหมายแพทย์เฉพาะทางทุกสาขาที่ร่วมดูแลผู้ป่วยให้มาร่วมประชุมหารือกันเพื่อวางแนวทางการรักษาร่วมกัน ในอดีตกว่าที่ผู้ป่วยจะได้รับการรักษาต้องผ่านกระบวนการหลายขั้นตอนในการขอรับการปรึกษาไปมาระหว่างแพทย์หลายแผนก ทำให้ผู้ปกครองต้องเสียค่าใช้จ่ายในการเดินทาง เสียเวลาในการรอคอยและเสียเวลาในการเดินทาง  จนบ่อยครั้งที่ทำให้ผู้ป่วยสูญเสียโอกาสในการรักษาที่ทันท่วงที นอกจากนี้ในอดีตศูนย์เลเซอร์ผิวหนังศิริราชไม่สามารถทำการรักษาผู้ป่วยเด็กด้วยเลเซอร์ได้ เพราะการรักษาเลเซอร์ในเด็กจำเป็นต้องวางยาสลบเพื่อลดอาการเจ็บและหรืออาการกลัว โดยปกติการวางยาสลบควรทำในห้องผ่าตัดที่มีเครื่องควบคุมสัญญาณชีพและอุปกรณ์ช่วยฟื้นชีวิตครบครัน ทั้งนี้เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้ป่วย ทางศูนย์เลเซอร์ฯไม่มีห้องผ่าตัดเป็นของตนเองและไม่เคยมีการทำงานร่วมกับวิสัญญีแพทย์มาก่อน ในอดีตจึงต้องส่งผู้ป่วยเด็กที่มีปานแต่กำเนิดไปรักษาต่อที่โรงพยาบาล ซึ่งสามารถวางยาสลบและให้การรักษาเลเซอร์ในห้องผ่าตัดได้ โดยสังเขปปัญหาของการให้บริการการรักษาผู้ป่วยที่มีปานแต่กำเนิดเป็นปัญหาที่ซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับแพทย์เฉพาะทางหลายสาขา

 ในระยะเริ่มต้นบุคลากรที่เกี่ยวข้องในการดูแลรักษาผู้ป่วยที่มีปานแต่กำเนิด อันประกอบด้วย ตจกุมารแพทย์ ตจศัลยแพทย์ และกุมารศัลยแพทย์ โรงพยาบาลศิริราช จึงได้รวมตัวกันเพื่อจัดตั้งคณะทำงาน “คลินิกปานแต่กำเนิด” (Birthmark Clinic) เริ่มดำเนินงานด้านการตรวจรักษาผู้ป่วยเด็กในรายที่เป็นปานแต่กำเนิดร่วมกันระหว่าง ตั้งแต่เดือนเมษายน ปี พ.ศ.2552 โดยมีแนวคิดหลักตรงกันคือ ต้องการจัดระบบการให้การบริการการรักษาปานแต่กำเนิดด้วยการบริการแบบจุดเดียวเบ็ดเสร็จ (one stop service) เพื่อช่วยผู้ป่วยและผู้ปกครองในการลดการสูญเสียเวลาและค่าใช้จ่ายในการเดินทางไปมาเพื่อขอรับคำปรึกษาและการรักษาจากแพทย์หลายแผนก เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาปานแต่กำเนิดและเพื่อการบริหารจัดการการใช้ทรัพยากรคน เครื่องมือและสถานที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ทำให้สามารถระดมความรู้และเทคโนโลยีการรักษาใหม่ๆจากทุกสาขาวิชาชีพเพื่อวางแผนการรักษาและทำการรักษาที่ถูกต้องและทันท่วงทีแก่ผู้ป่วย ในระยะถัดมาได้มีการดำเนินการทามทาบและเสนอแต่งตั้งคณาจารย์และเจ้าหน้าที่ในสหสาขาที่เกี่ยวข้องเพิ่มขึ้นเป็นลำดับเพื่อร่วมกันรักษาผู้ป่วยให้มีประสิทธิภาพและมีความครอบคลุมมากขึ้น อนึ่งการรวมกลุ่มและขอความร่วมมือจากแพทย์และพยาบาลเฉพาะทางหลายสาขาวิชาชีพให้มาร่วมดูแลผู้ป่วยในวันและสถานที่เดียวกันเป็นสิ่งที่ท้าทายมาก โดยเฉพาะโรงพยาบาลศิริราชและคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลซึ่งเป็นองค์กรขนาดใหญ่ มีอาจารย์แพทย์และพยาบาลเฉพาะทางหลายสาขาวิชาชีพที่มีภารกิจประจำในการรับผิดชอบดูแลผู้ป่วยในหน่วยงานของตนเอง การได้เห็นรอยยิ้มของเด็กที่มีปานแต่กำเนิด และความชื่นชมของสมาชิกในครอบครัวของผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาที่ถูกต้องจากทีมแพทย์เฉพาะทางที่เกี่ยวข้อง เป็นแรงบันดาลใจที่ก่อให้เกิดความคิดริเริ่มที่ทำให้การปรับปรุงบริการประสบความสำเร็จ

นอกจากนั้น คลินิกฯ ยังเป็นสถานที่ด้านการเรียนการสอนแก่แพทย์ประจำบ้านตจวิทยา แพทย์ประจำบ้านต่อยอดสาขากุมารเวชศาสตร์  ตจวิทยา และแพทย์ประจำบ้านกุมารศัลยศาสตร์ อีกด้วย

ปัจจุบันคลินิกปานแต่กำเนิด (Birthmark Clinic)  เปิดบริการให้คำปรึกษาและดูแลผู้ป่วยที่มีปานแต่กำเนิด โดยทีมแพทย์จากสหสาขาวิชาชีพ ได้แก่ ตจกุมารแพทย์ ตจศัลยแพทย์ กุมารศัลยแพทย์ โดยเปิดรับปรึกษาผู้ป่วยเดือนละ 1 ครั้ง ทุกวันพุธที่ 3 ของเดือน เวลา 08.00 - 09.00 น. และเปิดบริการให้การรักษาด้วยเลเซอร์ ณ ห้องผ่าตัดหน่วยศัลยกรรมเด็ก เดือนละ 1 ครั้ง ทุกวันพุธที่ 4 ของเดือน เวลา 09.00 - 12.00 น. หากผู้ป่วยที่ต้องทำการรักษาโดยกุมารศัลยแพทย์ และหรือจักษุแพทย์ คลินิกปานแต่กำเนิดจะเป็นผู้ประสานงานเพื่อทำการนัดให้  สอบถาม โทร. 02 419 9922ครับ