พุทธศาสนสุภาษิต



พุทธศาสนสุภาษิตในพระไตรปิฎกมีมากมาย พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต)ได้เลือกสรรรวบรวมมาให้ครอบคลุมหลักทั่วไปที่ควรสนใจ และแปลให้เข้าใจได้ง่าย จัดไว้เป็นหมวดๆ ให้ศึกษาค้นคว้าได้สะดวกในหนังสือ “อมฤตพจนา”


ปจฺเจกจิตฺตา ปุถู สพฺพสตฺตา

ประดาสัตว์  ต่างคนก็แต่ละจิตแต่ละใจ

[๐๑.๐๑] (๒๗/๑๘๒๗*)


นานาทิฏฺฐิเก  นานยิสฺสสิ  เต

มนุษย์ทั้งหลายต่างความคิดต่างความเห็นกัน  ท่านจะกำหนดให้คิดเห็นเหมือนกันหมด  เป็นไปไม่ได้

[๐๑.๐๒] (๒๗/๗๓๐)


ยถา น สกฺกา ปฐวี สมายํ

กาตุ มนุสฺเสน ตถา มนุสฺสา

แผ่นดินนี้ ไม่อาจทำให้เรียบเสมอกันทั้งหมดได้ ฉันใด

มนุษย์ทั้งหลายจะทำให้เหมือนกันหมดทุกคนก็ไม่ได้ฉันนั้น

[๐๑.๐๓] (๒๗/๗๓๑)


เยเนว เอโก ลภเต ปสํสํ

เตเนว อญฺโญ ลภเต นินฺทิตารํ

เหตุอย่างหนึ่ง ทำให้คนหนึ่งได้รับการสรรเสริญ

เหตุอย่างเดียวกันนั้น ทำให้อีกคนหนึ่งได้รับการนินทา

[๐๑.๐๔] (๒๗/๑๘๓๖)


ตเถเวกสฺส  กลฺยาณํ ตเถเวกสฺส  ปาปกํ
ตสฺมา สพฺพํ น กลฺยาณํ สพฺพํ วาปิ น ปาปกํ
สิ่งเดียวกันนั่นแหละ  ดีสำหรับคนหนึ่ง  แต่เสียสำหรับอีกคนหนึ่ง
เพราะฉะนั้น  สิ่งใดๆ  มิใช่ว่าจะดีไปทั้งหมดและก็มิใช่จะเสียไปทั้งหมด
[๐๑.๐๖] (๒๗/๙๒)


อุกฺกฎฺเฐ  สูรมิจฺฉนฺติ   มนฺตีสุ  อกุตูหลํ
ปิยญฺจ  อนฺนปานมฺหิ อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตํ
เมื่อเกิดเหตุร้ายแรง  ย่อมต้องการคนกล้าหาญ
เมื่อเกิดข่าวตื่นเต้น  ย่อมต้องการคนหนักแน่น
เมื่อมีข้าวน้ำบริบูรณ์  ย่อมต้องการคนที่รัก
เมื่อเกิดเรื่องราวลึกซึ้ง  ย่อมต้องการบัณฑิต
[๐๑.๐๖] (๒๗/๙๒)


อลโส  คิหี  กามโภคี  น  สาธุ

อสญฺญโต  ปพฺพชิโต  น  สาธุ

ราชา  น  สาธุ  อนิสมฺมการี

โย  ปญฺฑิโต  โกธโน  ตํ  น  สาธุ

คฤหัสถ์ชาวบ้าน  เกียจคร้าน  ไม่ดี

บรรพชิตไม่สำรวม  ไม่ดี

ผู้ครองแผ่นดินไม่ใคร่ครวญก่อนทำ  ไม่ดี

บัณฑิตมักโกรธ  ไม่ดี

[๐๑.๐๗] (๒๗/๒๑๗๕)


ทกฺขํ  คหปตํ  สาธุ สํวิภชฺชญฺจ  โภชนํ
อหาโส  อตฺถลาเภสุ อตฺถพฺยาปตฺติ  อพฺยโถ

ผู้ครองเรือนขยัน  ดีข้อหนึ่ง

มีโภคทรัพย์แล้วแบ่งบัน  ดีข้อสอง

ถึงทีได้ผลสมหมาย  ไม่เหลิงลอย ดีข้อสาม

ถึงคราวสูญเสียประโยชน์  ไม่หมดกำลังใจ  ดีครบสี่

[๐๑.๐๘] (๒๗/๑๑๗๕)


น  มชฺเชถ  ยสํ  ปตฺโต

ข้อหนึ่ง  ได้ยศแล้วพึงไม่เมา

น พฺยาเธ ปตฺตสํสยํ

ข้อสอง  ถึงมีเหตุอาจถึงแก่ชีวิต  ไม่พึงใจเสีย

วายเมเถว  กิจฺเจสุ

ข้อสาม  พึงพยายามทำกิจทั้งหลายเรื่อยไป

สํวเร  วิวรานิ  จ

ข้อสี่ พึงระวังตนมิให้มีช่องเสีย

[๐๑.๐๙] (๒๗/๒๒๖)


ทุลฺลโภ  องฺคสมฺปนฺโน

คนที่มีคุณสมบัติพร้อมทุกอย่าง  หาได้ยาก

[๐๑.๑๐] (๒๗/๓๐๐)




* ตัวเลขในวงเล็ก

[ ]  คือ  [หมวดที่, ภาษิตที่]

( )  คือ ที่มาในพระไตรปิฎก [เล่ม/ข้อ]



ที่มา : พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). อมฤตพจนา . พิมพ์ครั้งที่ 13. กรุงเทพฯ : หจก.สามลดา, 2551. หน้า 1-5
3| | |กลับสู่ด้านบน| | |4