เวชสารสนเทศ คืออะไร?

ความหมายของเวชสารสนเทศ
  เวชสารสนเทศ (medical informatics) เป็นสาขาที่เกิดขึ้นจากการประยุกต์ใช้คอมพิวเตอร์ทางชีววิทยาการแพทย์. มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มประสิทธิผลและประสิทธิภาพของการทำงานโดยอาศัย วิธีการ, เครื่องมือและทรัพยาการสารสนเทศที่พัฒนาขึ้น. การประยุกต์นี้เพื่อรองรับปริมาณสารสนเทศทางชีววิทยาการแพทย์และคลินิกที่ เพิ่มขึ้นทุกขณะ โดยการทำงานด้วยระบบบันทึกแบบเดิม (บนกระดาษ) ได้ถูกเปลี่ยนมาอยู่ในรูปอิเล็กทรอนิกส์. นอกจากนี้เวชสารสนเทศยังมีส่วนช่วยให้แพทย์กระทำในสิ่งที่ไม่สามารถกระทำได้ในอดีต. สืบเนื่องจากความก้าวหน้าอย่างมากในวิทยาการคอมพิวเตอร์และโทรคมมนาคม ทำให้เทคโนโลยีสารสนเทศมีประโยชน์ อย่างมากต่อการทำงานด้านชีววิทยาการแพทย์ ในทุกด้าน - การรักษาพยาบาล, การเรียนการสอน, การวิจัย, และการบริหารจัดการ. เวชสารสนเทศเป็นศาสตร์ที่รวมจากหลายแขนง (multidisciplinary) ได้แก่ วิทยาการคอมพิวเตอร์ (computer science), สารสนเทศศาสตร์ (information science), ศาสตร์ด้านการรู้คิด (cognitive science), ศาสตร์ด้านการตัดสินใจ (decision science), วิศวะกรรมศาสตร์ต่างๆ (engineering), ระบาดวิทยา (epidemiology), และการบริหารจัดการ (management) เป็นต้น. การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ในการสืบค้นองค์ความรู้และการตัดสินใจมีความสำคัญต่อชีววิทยาการแพทย์สมัยใหม่.

คำจำกัดความ
  คำจำกัดความของเวชสารสนเทศมีได้หลายอย่าง ดังนี้

  “เวชสารสนเทศเป็นสาขาที่มีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว โดยมุ่งเน้นในประเด็นของ ทรัพยากร, อุปกรณ์, และวิธีทางการ สำหรับการเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บ, การสืบค้น และการบริหารจัดการ สารสนเทศทางชีววิทยาการแพทย์” Edward Shortliffe, M.D., Ph.D. What is Medical Informatics?

งานเวชสารสนเทศ
  เวชสารสนเทศส่วนใหญ่มุ่งเน้นการพัฒนาระบบสารสนเทศที่เอื้อประโยชน์ในทางการแพทย์ โดยการพัฒนาระบบสารสนเทศนี้ อาศัยบุคลากรที่มีความรู้ในศาสตร์ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและอื่นๆ ส่วนบุคลากรทางการแพทย์เป็นผู้ให้ข้อมูลความต้องการในการใช้งาน (requirement). ตัวอย่างที่ชัดเจน ได้แก่ การพัฒนาระบบสารสนเทศโรงพยาบาล (Hospital Information System - HIS), ระบบเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์, และ ระบบฐานข้อมูลทางคลินิก เป็นต้น.
  นอกจากนี้เวชสารสนเทศได้ให้ความสำคัญอย่างมากในการสร้างองค์ความรู้พื้นฐานที่จำเป็นในการพัฒนาระบบสารสนเทศชีววิทยาการแพทย์. หอสมุดแพทย์แห่งชาติประเทศสหรัฐอเมริกา (National Library of Medicine, NLM) ได้เป็นผู้ริเริ่มการวิจัยและพัฒนาความรู้และการประยุกต์ใช้เวชสารสนเทศ. ปัญหาที่สำคัญของการจัดเก็บและสืบค้นสารสนเทศชีววิทยาการแพทย์ที่ตีพิมพิ์ในวารสารคือจำนวนสารสนเทศที่มีอยู่มากมาย. การจัดเก็บและสืบค้นสารสนเทศเหล่านี้ให้มีประสิทธิผลและประสิทธิภาพ จำเป็นต้องอาศัยการจัดหมวดสารสนเทศที่มีระบบแบบแผน. NLM ได้พัฒนาหัวข้อสารสนเทศทางการแพทย์ (Medical Subject Heading, MeSH) ซึ่งได้ยอมรับให้เป็นมาตรฐานทั่วโลก. การพัฒนาหัวข้อสารสนเทศทางการแพทย์นี้ให้สมบูรณ์ ถือเป็นการสร้างองค์ความรู้พื้นฐานด้านเวชสารสนเทศที่สำคัญมากอันหนึ่ง ผลลัพท์ของการพัฒนานี้นำไปสู่การสร้างฐานข้อมูล MEDLINE ซึ่งเป็นฐานข้อมูลวิชาการทางการแพทย์ที่ทันสมัยและแพร่หลายมากที่สุด .
  ในด้านการศึกษาแพทย์มีการตระหนักถึงเวชสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับบทบาทต่างๆของแพทย์ คือ ผู้เรียนรู้ตลอดชีวิต, ผู้รักษาพยาบาล, ผู้วิจัย, ผู้สอน/ผู้สื่อสาร และผู้บริหาร. แพทย์ควรมีความรู้และทักษะในการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศทางการแพทย์และทราบถึงผลลัพท์ของการมีเทคโนโลยีสารสนเทศเหล่านั้น. ปัจจุบันนี้โรงเรียนแพทย์ได้เห็นถึงความจำเป็น ในการเสริมสร้างความรู้และทักษะด้านเวชสารสนเทศแก่นักศึกษาแพทย์ โดยบรรจุเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรแพทย์ศาสตร์ศึกษา. (กรุณาดูเอกสารหลักสูตรการศึกษาเวชสารสนเทศ) สำหรับประเทศไทยนั้น การประชุมแพทยศาสตร์ศึกษาครั้งที่ 7 เมื่อเมษายน 2544 ได้บรรจุเวชสนเทศเป็นหัวข้อสำคัญในการพัฒนาการศึกษาแพทย์.


แก้ไขปรับปรุงเมื่อ 31 สิงหาคม 2544