โครงการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล
Routine to Research (R2R) Project

เพื่อให้เกิดการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัยที่ตอบสนองต่อความต้องการของผู้ป่วย พันธกิจขององค์กรและสังคม โดยมีการสนับสนุนและการบริหารจัดการที่เหมาะสม เกิดการเพิ่มขีดความสามารถขององค์กรและบุคลากรในการบริการสุขภาพและการวิจัย และเกิดนวัตกรรมที่เป็นประโยชน์สูงสุดต่อการบริการสุขภาพ

1.1 แนวคิดพื้นฐานในการดำเนินการ

ด้วยปรัชญาและปณิธานของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลที่ได้เน้นถึงการพัฒนาความรู้และการวิจัย เพื่อนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับประชาชนทุกระดับ และเพื่อให้บรรลุเป้าหมายดังกล่าวคณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล จึงได้วางแผนพัฒนางานวิจัยเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพและความเชื่อมโยงของการวิจัยหลัก 3 ด้าน ของคณะฯ ได้แก่ : Biomedical Research การวิจัยทางคลินิกทั้งทางด้าน Clinical Trials และการบริการสุขภาพ (Health Care)

และเพื่อให้การดำเนินงานพัฒนางานวิจัยของคณะมุ่งไปสู่ความสำเร็จ พัฒนางานวิชาการและงานวิจัยอย่างต่อเนื่อง จึงจำเป็นต้องมีหน่วยการบริหารจัดการวิจัย (Research Management) ที่มีประสิทธิภาพ รวมทั้งบุคลากร ที่มีความสามารถทางการบริหารจัดการ และสนับสนุนการวิจัยเป็นส่วนสำคัญ เพื่อทำหน้าที่วางระบบบริหารจัดการงานวิจัยและนำการจัดการเชิงรุกมาใช้เพื่อพัฒนางานวิจัยและงานวิชาการภายในให้มุ่งไปสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการ ให้บุคลากรภายในคณะฯ ได้มีโอกาสพัฒนาความรู้ที่เหมาะสม ทั้งในด้านกระบวนการวิจัยโดยทั่วไป หรือเฉพาะเจาะจงในเรื่องที่จะทำวิจัยเป็นการเฉพาะ เพื่อให้งานวิจัยมีความเชื่อถือได้ทางวิชาการมากยิ่งขึ้น ส่งผลให้ เกิดการพัฒนากระบวนการ นวัตกรรม และมาตรฐานการดูแลผู้ป่วยที่มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น บุคลากรมีประสบการณ์และพัฒนาตนเองเพื่อให้มีความรู้และความสามารถอย่างต่อเนื่อง และเข้าใจงานวิจัยว่าสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการทำงานประจำวันได้โดยไม่เป็นภาระและเป็นประโยชน์สำหรับการพัฒนางานตนเองอย่างต่อเนื่องต่อไปในอนาคต

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล จึงจัดตั้งโครงการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย [Routine to Research (R2R) Project] ขึ้น และได้เริ่มดำเนินงานมาตั้งแต่ มิถุนายน 2547 ซึ่งได้ดำเนินการก้าวหน้ามาเป็นลำดับ

เป้าหมายหลักของโครงการ R2R จะมุ่งเน้นในกลุ่มการวิจัยที่เกิดขึ้นจากการบริการปกติ เพื่อพัฒนางานบริการ หรือระบบบริการ ให้ตอบสนองต่อความต้องการของผู้ป่วย เป็นบริการที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล โดยอาศัยพื้นฐานจากงานวิชาการ/งานวิจัย ควบคู่ไปกับการพัฒนาบุคลากรและขีดความสามารถของหน่วยบริการต่างๆ ที่อยู่ในกระบวนการ

1.2 การทำงานที่ผ่านมาตั้งแต่มิถุนายน 2547 ถึง พฤษภาคม 2550

1.2.1 กลุ่มเป้าหมาย

(1) กลุ่ม Care Team

การดำเนินการของโครงการ R2R ในช่วง 3 ปีแรกที่ผ่านมานั้นมุ่งเน้นที่ฐานเดิมคือกลุ่มสหสาขาวิชาชีพหรือ Care Team เพื่อทำงานพัฒนาคุณภาพของโรงพยาบาลตามมาตรฐาน HA ซึ่งได้รับการรับรองคุณภาพจากสถาบันพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาล ( พ.ร.พ.) ในรูปแบบของการพัฒนาคุณภาพอย่างต่อเนื่อง (Continuous Quality Improvement; CQI)

จากการทำงานที่ผ่านมาโครงการ R2R ได้รับการตอบรับเป็นอย่างดีจากบุคลากรในคณะฯ และได้รับการเรียกร้องจากบุคลากรต่างๆ ในส่วนที่ไม่ใช่ Care Team หากแต่มีการทำงานเป็นงานประจำอยู่ด้วย จึงมีการขยายโครงการออกไปในส่วนที่ไม่ใช่ Care Team ด้วย

( 2) กลุ่มภาควิชา

ด้วยปริมาณงานที่เพิ่มขึ้นอย่างมากกับจำนวนบุคลากรที่ปฏิบัติงานในโครงการ โดยเฉพาะกลุ่มผู้เชี่ยวชาญทางด้านระเบียบวิธีวิจัยที่มีอยู่อย่างจำกัด โครงการฯ จึงได้มีการวางแผนสร้างผู้ช่วยวิจัย (Research Coordinator) ร่วมกับภาควิชาและหน่วยงานต่างๆ เพื่ออำนวยความสะดวกในการพัฒนางานวิจัยอย่างต่อเนื่องในหน่วยงานนั้นๆ ซึ่งปัจจุบันกำลังดำเนินการนำร่องในภาควิชากุมารเวชศาสตร์เป็นแห่งแรก

นอกจากนี้โครงการ R2R ได้ให้ความสำคัญและเห็นว่าน่าจะสามารถพัฒนางานบริการทางห้องปฏิบัติการให้มีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นได้ โดยอาศัยความรู้ทางวิชาการผ่านงานวิจัยเป็นฐาน โครงการ R2R จึงได้เริ่มดำเนินการนำร่องพัฒนางานประจำในส่วนห้องปฏิบัติการเป็นงานวิจัยในภาควิชาพยาธิวิทยาภูมิคุ้มกัน

สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์เป็นอีกหน่วยงานหนึ่งซึ่งให้ความสนใจกับการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย โครงการ R2R ได้ให้การสนับสนุนทางวิชาการโดยจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ ซึ่งสามารถพัฒนาโครงร่างการวิจัยจากกลุ่มนี้ได้ โดยมีประเด็นในการวิจัยทั้งในส่วนการวินิจฉัยและการรักษาโรคต่างๆ

( 3) กลุ่มเฉพาะเจาะจง

จากความต้องการในการใช้ผลของงานวิจัยเชิงคุณภาพจากข้อมูลในงานประจำที่มีอยู่เพื่อมาสนับสนุนการทำงานประจำเชิงคุณภาพ โครงการ R2R จึงได้ประสานและอำนวยความสะดวกให้มีการทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญทางด้านการวิจัยซึ่งเป็นอาจารย์จากคณะพยาบาลศาสตร์ ตั้งแต่เดือนเมษายน พ.ศ.2549 ที่ผ่านมา

1.2.2 การสนับสนุนทางวิชาการ

ตลอดช่วงเวลา 3 ปีของการดำเนินการ โครงการ R2R ได้ให้การสนับสนุนทางวิชาการแก่ผู้สนใจจะพัฒนางานประจำไปสู่งานวิจัยในรูปแบบต่างๆ ดังนี้

( 1) การจัดให้มี Cluster Facilitators: เพื่อปฏิบัติหน้าที่เป็นที่ปรึกษาโครงการวิจัย โดยพัฒนาขึ้นเป็นกลุ่ม Cluster Facilitators และคาดหมายให้ที่ปรึกษาแต่ละท่านให้คำปรึกษากลุ่มดูแลผู้ป่วยในสายงานที่ตนถนัด โดยเน้นที่การให้คำปรึกษาในภาควิชาหรือหน่วยงานต้นสังกัดของตนเป็นหลัก

(2) การจัดอบรมระเบียบวิธีวิจัยและการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาทักษะการวิจัยและการเขียนโครงร่างงานวิจัย : เน้นที่การลงมือปฏิบัติงานจริง โดยกำหนดให้มีการบรรยายแต่เพียงประเด็นสำคัญและเน้นให้มีการประชุมทีมดูแลผู้ป่วยเพื่อตกลงในประเด็นสำคัญของแต่ละโครงการวิจัยร่วมกับวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ

(3) จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกันและปรึกษาหารือกับผู้ทรงคุณวุฒิ : จัดให้ทีมดูแลผู้ป่วยกลุ่มที่เคยพัฒนาโครงร่างงานวิจัยจนสำเร็จแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับกลุ่มเริ่มต้น หรือจัดให้กลุ่มที่ดำเนินการวิจัยไปแล้วพบปัญหาอุปสรรคบางประการได้แลกเปลี่ยนกับกลุ่มที่ดำเนินงานวิจัยจนแล้วเสร็จอยู่ในขั้นตอนการเขียนรายงานผลการวิจัย และหากกลุ่มใดต้องการการสนับสนุนทางวิชาการในขั้นตอนต่างๆ R2R ได้จัดให้กลุ่มได้มีโอกาสปรึกษาหารือกับผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อรับคำแนะนำ

(4) R2R Website: เนื้อหาภายในประกอบด้วย การเผยแพร่ความรู้เกี่ยวระเบียบวิธีวิจัยต่างๆ ในส่วน Slides & Sounds และเวทีความรู้ ซึ่งนำบทความหรือตัวอย่างงานวิจัยจากงานประจำที่น่าสนใจมาสรุปเพื่อเผยแพร่เป็นประโยชน์กับผู้ที่สนใจในวงกว้าง รวมทั้งประชาสัมพันธ์กิจกรรมต่างๆ ที่จัดขึ้นของโครงการ R2R ซึ่งจากการทำงานที่ผ่านมาพบว่าได้รับความสนใจและการตอบรับเป็นอย่างดีจากผู้สนใจทั้งภายในและภายนอกคณะฯ

มุ่งเน้นการเผยแพร่ประสบการณ์ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากข้อมูลและการทำงานประจำ ผ่านกระบวนการวิจัยที่เป็นระบบอันเกิดขึ้นจากโครงการพัฒนางานวิจัยจากงานประจำ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

โครงการ R2R ดำเนินการตามแผนยุทธศาสตร์การทำงานดังแผนภูมินี้

กลไกยุทธศาสตร์

จัดการสิ่งแวดล้อมให้ส่งเสริมการวิจัยและใช้ประโยชน์จากงานวิจัย และการจัดกระบวนการเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างนักวิชาการ /นักวิจัย/ผู้ปฎิบัติงานดูแลผู้ป่วย ทั้งภายในและภายนอกศิริราช

•  แนวทางการดำเนินงานในระยะที่ 2

•  การสนับสนุนการสร้างงานวิจัยจากงานประจำ

•  การวิจัยจากงานประจำ

ในช่วงระยะที่ 2 ของโครงการนี้ จะขยายกลุ่มเป้าหมายให้กว้างขวางมากขึ้นกว่ากลุ่ม Care Team แต่ยังสนับสนุนให้มีการทำงานเป็นทีมเป็นหลัก สำหรับโจทย์ในการทำงานวิจัยยังเน้นการพัฒนาคุณภาพการบริการแต่ยังเปิดสำหรับโจทย์เชิงการบริหารจัดการและเชิงระบบด้วย

ทั้งนี้คาดว่า การจัดการของโครงการ และการจัดโครงสร้างการทำงานที่สนับสนุนให้นักวิจัยทำงานได้อย่างต่อเนื่องโดยมีระบบสนับสนุนทางวิชาการ และการติดตามที่เหมาะสม จะช่วยให้นักวิจัยสามารถดำเนินงานได้ และเกิดผลงานที่มีคุณภาพ สำเร็จตามเป้าหมายและวัตถุประสงค์ของโครงการ ตลอดกระบวนการพัฒนาที่เกิดขึ้นนี้ จะสร้างบรรยากาศการพัฒนาทางวิชาการ กระตุ้นการเรียนรู้ และแลกเปลี่ยนประสบการณ์อย่างต่อเนื่อง

•  งานวิจัยเพื่อพัฒนาตามนโยบายและการบริหารภาพรวมของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

แผนงานในระยะที่สองของโครงการนี้จะควบรวมการประสานงานกับทางโรงพยาบาล ฝ่ายวิจัย และฝ่ายพัฒนาคุณภาพของคณะฯเพื่อสนับสนุนการสร้างความรู้และการทำงานวิจัยจากงานประจำในส่วนต่างๆตามนโยบายของคณะฯ เช่น การสนับสนุนการสร้างโครงการวิจัยเพื่อพัฒนานโยบายในด้าน areas of excellence ต่างๆ ความปลอดภัยของผู้ป่วย แนวทางการดูแลรักษาผู้ป่วย (clinical practice guideline) การบริหารทรัพยากร (utilization management) การสร้างนวัตกรรม (innovation) เป็นต้น

•  การจัดการความรู้

โครงการ R2R ในระยะที่ 2 นี้มุ่งเน้นการใช้กระบวนการจัดการความรู้ เน้นที่การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เป็นหลักในการทำงาน เพื่อให้เกิดการนำข้อมูลหรือองค์ความรู้ที่มีอยู่เดิมในศิริราช มาแลกเปลี่ยนความรู้ และเพื่อให้เกิดการพัฒนาเชื่อมโยงความรู้และประสบการณ์จากแหล่งต่างๆและนำมาพัฒนาบุคลากรภายในศิริราชให้เกิดประโยชน์สูงสุด

•  การติดตามโครงการ การผลักดันการใช้ประโยชน์จากโครงการ และการสื่อสารสาธารณะ

โครงการ R2R ได้จัดตั้งโครงการ “ สานสัมพันธ์ช่วยเหลือกันฉันท์พี่น้อง ” โดยมีเป้าหมายสำคัญคือ เพื่อทราบถึงปัญหาและอุปสรรคของนักวิจัย นำไปสู่การร่วมกันแก้ไขปัญหาหรือข้อจำกัดนั้นๆ จนกระทั่งนักวิจัยสามารถดำเนินการวิจัยได้สำเร็จตามความมุ่งหมายของโครงการ และอาจนำไปสู่การสกัดองค์ความรู้ที่เกิดขึ้น

นอกจากนี้ยังสนับสนุนการเผยแพร่ผลงานทางวิชาการและการจัดการนำเสนอผลงาน รวมทั้งหาทางเพิ่มพูนความรู้จากแหล่งความรู้และผู้มีประสบการณ์การดำเนินงานวิจัยจากงานประจำกลุ่มอื่นๆภายนอกศิริราช

•  การประสานกับหน่วยงานหรือผู้วิจัยภายนอกคณะฯ

โครงการ R2R ช่วยประสานงานให้เกิดการดำเนินการร่วมกันระหว่างหน่วยงานภายนอกคณะฯ กับบุคลากรภายในคณะฯ ยกตัวอย่างเช่น คณะพยาบาลศาสตร์ คณะกายภาพบำบัด ฯลฯ นอกจากนี้ยังรวมถึงการใช้ประโยชน์ ขยายผลของผลงานวิจัยต่างๆ อีกด้วย