Human-Computer Interaction
ปฏิสัมพันธ์ระหว่างคอมพิวเตอร์กับผู้ใช้
คำจำกัดความ
Human-computer interaction (HCI) เป็นแขนงที่มุ่งความสนใจในเรื่องทำอย่างไรให้คอมพิวเตอร์ง่ายและเหมาะสมกับผู้ใช้งาน (user)
มีผู้ใช้คำว่า Computer-Human Interaction (CHI) ซึ่งมีความหมายเช่นเดียวกันกับ HCI ในภาษาไทยอาจแปลได้ว่า "ปฏิสัมพันธ์ระหว่างคอมพิวเตอร์กับผู้ใช้".
แขนงนี้มีรากฐานมาจากศาสตร์หลายด้านโดยเฉพาะจากสาขามนุษยปัจจัย (Human Factors หรือ Ergonomics) ส่วนด้านอื่นๆ ได้แก่ จิตวิทยา, มานุษยวิทยา, สรีรศาสตร์, สังคมศาสตร์, วิศวะกรรมศาสตร์,
คอมพิวเตอร์ และบริหารจัดการ เป็นต้น. นอกจากนี้ยังมีสาขาอีกอันหนึ่งที่มีความสัมพันธ์กับ HCI เป็นอย่างมาก คือ Computer Supported Collaborative Work (CSCW)
ซึ่งสนใจในปฏิสัมพันธ์ระหว่างคอมพิวเตอร์กับผู้ใช้ในบริบทของกลุ่มผู้ใช้ ระะบบคอมพิวเตอร์ในกลุ่มนี้เรียกว่า Groupware. การศึกษาความเหมาะสมของระบบคอมพิวเตอร์ต่อผู้ใช้เรียกว่า
"การศึกษาความสามารถใช้งานได้" (Usability Study) คำว่า usability เป็นคำที่นำมาจากวิศวะกรรมสาขามนุษยปัจจัยที่ทำการศึกษาสิ่งประดิษฐ์เพื่อผู้ใช้งาน เช่น
ด้ามค้อน, คันท้ายเรือ, หน้าปัดเครื่องเสียง, และแผงควบคุมไฟจราจร เป็นต้น.
บทนำ
ในระยะเริ่มแรกคอมพิวเตอร์มีราคาแพงมากและผู้ใช้ต้องได้รับการศึกษาคอมพิวเตอร์มาโคยตรง ดังตัวอย่างในองค์กรขนาดใหญ๋ที่มีแผนกประมวลผลข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์.
(Electronic Data Processing, EDP) ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นแผนกระบบสารสนเทศเพื่อการบริหารจัดการ (Management Information System, MIS)
ส่วนผู้ใช้อื่นๆที่ต้องการผลลัพธ์ของการประมวลผล เช่น รายงานต่างๆ เป็นต้น ต้องมายื่นคำร้องกับเจ้าหน้าที่ EDP แล้วกลับมารับผลภายหลัง.
เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ได้วิวัฒนาการไปอย่างรวดเร็ว เครื่องคอมพิวเตอร์มีลดขนาดลงและความเร็วสูงขึ้น.
ซึ่งส่งผลให้ระบบปฏิบัติการ (operating system) สำหรับคอมพิวเตอร์ได้พัฒนาไปอย่างมากเช่นกัน ระบบปฏิบัติการสมัยใหม่มีลักษณะแบบ
ส่วนต่อประสานกราฟิกกับผู้ใช้ (Graphical User Interface, GUI) ซึ่งช่วยให้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ต่างๆมีความง่ายในการใช้ ตัวอย่างเช่น
Microsoft Windows และ Macintosh, เป็นต้น. ราคาเครื่องคอมพิวเตอร์ได้ถูกลงอย่างมากทำให้เครื่องคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคล (Personal Computer, PC)
มีอยู่ทุกหนทุกแห่งกลายเป็นเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน งานประจำวันหลายอย่างเปลี่ยนมาอาศัยคอมพิวเตอร์โดยเฉพาะการทำเอกสารและการสืบค้นข้อมูล.
ด้วยเหตุนี้ผู้ใช้คอมพิวเตอร์จึงมิใช่เจ้าหน้าที่ด้านนี้โดยตรงแต่เป็นบุคคลทั่วไป.
คอมพิวเตอร์มีประโยชน์ในหลายด้านทั้งด้านการทำงาน การเรียน และการบันเทิง. โปรแกรมคอมพิวเตอร์มีให้เลือกมากมาย แต่ละอันมีลักษณะส่วนต่อประสานกับผู้ใช้
(user interface) และวิธีใช้งานที่แตกต่างกัน. โปรแกรมบางอันใช้ง่ายบางอันใช้ยากหรือต้องใช้เวลาเรียนรู้นาน. ในยุคอินเตอร์เน็ตนี้เว็ปไซต์มีลักษณะหลากหลาย
บางไซต์เน้นความสวยงาม บางไซต์เน้นความเรียบง่ายทั้งนี้ขึ้นต่อการใช้งานและลักษณะของผู้ใช้ ปัญหาของการ "หลงทาง" ในขณะที่เข้าชมเว็ปไซต์เป็นสิ่งที่ผู้ใช้ไม่ปราถนา.
นอกจากนี้อุปกรณ์ประกอบคอมพิวเตอร์หลายอย่างมีผลกระทบโดยตรงกับผู้ใช้ ได้แก่ จอภาพ เมาส์ แป้นพิมพ์ เครื่องพิมพิ์ และไมค์โครโฟน เป็นต้น
การอ่านบทความบนจอคอมพิวเตอร์มีความแตกต่างกันกับการอ่านวารสารเล่มจริง การใช้เมาส์วาดรูปมีข้อจำกัด การใช้เสียงควบคุมคอมพิวเตอร์อาจดีกว่าการพิมพ์ในบางกรณี.
สิ่งต่างที่กล่าวข้างต้นเป็นประเด็นที่ต้องคำนึงถึงในการออกแบบและการใช้งานโปรแกรมคอมพิวเตอร์นอกเหนือจากทางด้านเทคนิค.
องค์ความรู้ด้าน HCI เชื่อมองค์ความรู้ในด้านคุณลักษณะและข้อจำกัดของมนุษย์กับคอมพิวเตอร์เข้าด้วยกัน.
ประสิทธิภาพในการใช้งานและความผิดพลาดในการทำงานด้วยคอมพิวเตอร์เป็นเรื่องที่สำคัญ
การทำงานด้วยคอมพิวเตอร์ต้องอาศัยกระบวนการทางสมอง (cognitive process) ของผู้ใช้
ซึ่งสรุปได้เป็น การรับรู้ คิด ตัดสินใจ และสั่งงาน. ปฏิสัมพันธ์ระหว่างคอมพิวเตอร์และผู้ใช้ที่ดีควรลดความลำบากในระดับของกระบวนการทางสมองของผู้ใช้.
ทรัพยากรสารสนเทศ
Human-Computer Interaction & Usability Engineering
Computer Supported Collaborative Work
Human Factors in System Design
แก้ไขปรับปรุงเมื่อ 29 สิงหาคม 2545